PUSTELNIA BŁ. SALOMEI PIASTÓWNY
W GRODZISKU NA STAREJ LITOGRAFII
Szanowni Państwo!
PUSTELNIA BŁ. SALOMEI PIASTÓWNY W GRODZISKU NA
STARYCH LITOGRAFIACH
POOGLĄDAJ LITOGRAFIE PRZECZYTAJ ARTYKUŁ KS. STANISŁAWA LANGNERA!
Wspaniałe barokowe założenie, zwane Pustelnią Błogosławionej Salomei w Grodzisku,
jest zapewne najoryginalniejszym z zespołów architektoniczno-krajobrazowych
drugiej połowy XVII wieku w naszym kraju.
Historia tego miejsca zaczyna się jednak już w epoce wczesnego średniowiecza.
Gród ten został zniszczony przez Konrada Mazowieckiego w czasie walk o tron krakowski.
Zrujnowane Grodzisko przeszło w roku 1257 w ręce Klarysek, przeniesionych tu z Zawichostu nad Wisłą,
ze względu na niebezpieczeństwo najazdów litewskich i tatarskich. Jedną z sióstr była Salomea,
siostra Bolesława Wstydliwego, wdowa po Kolomanie królu halickim, z węgierskiego rodu Arpadów
. Przeniesienie klasztoru potwierdził papież Aleksander IV, w którego bulli pojawia się po raz pierwszy
łacińska nazwa tego miejsca: Lapis Sanctae Mariae (Skała Świętej Marii) oraz wzmianka o odpustach
dla odwiedzających kościół pod wezwaniem Świętej. W dokumentach wspomniana też była kaplica
p. w. Św. Marii Magdaleny w tutejszym klasztorze.
17 listopada 1268 roku w Grodzisku zmarła in odore sanctitatis (w opinii świętości) księżna Salomea.
W następnym roku jej doczesne szczątki przeniesiono do Krakowa i pochowano w kościele Braci
Franciszkanów. W kilkadziesiąt lat później do Krakowa przeniosły się również Klaryski, które osiadły przy
kościele Św. Andrzeja. Grodzisko pozostawało nadal w ich rękach, ale opustoszało na okres trzech z górą
stuleci.
Wzrost zainteresowania osobą księżnej Salomei, a przy okazji także Grodziskiem, następuje w epoce
kontrreformacji, od lat dwudziestych XVII wieku wraz z rozpoczynającym się procesem beatyfikacyjnym
królowej halickiej. W tym czasie w Grodzisku postawiono kaplicę jako wotum za ocalenie miasta Skały od
zarazy. W roku 1642 biskup pomocniczy krakowski Mikołaj Oborski poświęca w Grodzisku nową kaplicę pod
wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii. Ufundowały ją krakowskie Klaryski, przede wszystkim
zaś ówczesna ksieni Eufrozyna Sieniawska. W drugiej połowie XVII stulecia miejsce to służyło jako pustelnia:
zamieszkiwał tam- do swojej śmierci w roku 1674 – oboźny polny koronny – Aleksander Soboniewski.
W roku 1676 miejscem tym zainteresował się spowiednik Klarysek i ich opiekun,
wybitny krakowski duchowny, ks. Sebastian Piskorski, poeta polsko- i łacińsko-języczny, pisarz,
teolog, absolwent rzymskiego Uniwersytetu Sapienza, profesor oraz rektor Akademii Krakowskiej,
dzisiejszego Uniwersytetu Jagiellońskiego, jak również wychowawca synów Jana III Sobieskiego.
Człowiek ten poważnie i głęboko interesował się sztuką, a jego największym dokonaniem jako mecenasa
było wniesienie i ozdobienie kolegiaty akademickiej Św. Anny w Krakowie – znamienitego dzieła sztuk
i dojrzałego baroku w tym mieście. W ciągu blisko trzydziestu lat ks. Piskorski wzniósł w Grodzisku,
za pieniądze Klarysek i własne, niezwykle interesujące założenie architektoniczno-krajobrazowe zrealizowane
w myśl złożonego programu ideowego, jaki w tym celu opracował. Jego głównymi przesłaniami
są chwała Najświętszej Maryi Panny i jej wiernej służebnicy Salomei oraz podkreślenie wartości modlitwy
i pokuty jako drogi człowieka do Boga. W jedną spójną całość łączą się tutaj i zachwycają przyroda
oraz architektura. Autorem większości zachowanych rzeźb był krakowski kamieniarz, rzeźbiarz
i przedsiębiorca Kazimierz Kaliski, współpracujący z ks. Piskorskim i z Baltazarem Fontaną
przy dekoracji kościoła Św. Anny. Tak więc wspólnym dziełem teologa, ks. profesora Sebastiana Piskorskiego
i rzeźbiarza Kazimierza Kaliskiego jest Pustelnia Błogosławionej Salomei – wartościowa kompozycja sakralna.
ks. Stanisław Langner
